Terim Sözlüğü

Modern dizel araçlarda NOx emisyonunu düşürmek için kullanılan üre çözeltisi. 15-25K km'de bir doldurmak gerekir.

Süspansiyon sisteminde yol darbelerini emen parça. Aşınması yol tutuşu bozar, lastiği düzgün aşındırmaz, fren mesafesini uzatır.

İlanlarda "X parça boyalı, Y parça değişen" şeklinde geçer. Boyalı parça eski kazada onarılmış, değişen parça komple yenilenmiş demektir. Lokal boya küçük bir bölgeyi (hatta sadece çiziği) ifade eder ve değer düşürücü etkisi azdır.

Benzinli motorlarda yakıt-hava karışımını ateşleyen kıvılcımı üreten parça. 30-100K km arası değişim gerekir (iridyum bujiler daha uzun ömürlü).

Modern dizel motorlarda yüksek basınçlı (1800-2500 bar) yakıt enjeksiyon sistemi. Yakıt kalitesine çok hassastır; pis yakıt enjektörleri bozar.

Sabit hızda gitmek için gaz pedalına basmadan kullanılan sistem. Uzun yol sürüşünde yorgunluk azaltır, yakıt tasarrufu sağlar.

Continuously Variable Transmission — kademesiz otomatik şanzıman. Klasik otomatiklere göre daha yumuşak ve yakıt tasarruflu. Nissan, Toyota, Honda CVT modellerinde yaygın.

DPF, dizel motorların egzoz sisteminde bulunan ve kurum (partikül madde) tutan bir filtredir. Şehir içi kısa mesafe kullanımda tıkanır, periyodik olarak yüksek devirde yandırılarak temizlenmesi gerekir.

Volkswagen Grubu'nun çift kavramalı otomatik şanzımanı (DSG = Direct Shift Gearbox). Honda ve diğer üreticilerde DCT (Dual Clutch Transmission) olarak geçer. Hızlı vites değişimi sağlar.

EGR valfi, egzoz gazlarının bir kısmını yakıt-hava karışımına geri yönlendirerek NOx emisyonunu düşürür. Kısa şehir içi kullanımda kurumla tıkanır ve motor titreme/güç kaybı yapar.

Bağımsız bir uzmanın aracı detaylı kontrol etmesidir. Şasi geometrisi, motor sağlığı, boyalı/değişen tespiti, OBD hata kodu okuması ve test sürüşü yapılır. Sertifikalı ekspertiz raporu 1.500-3.500 TL bandında olur.

Sadece elektrik motoruyla çalışan, akülerden güç alan araç. Tesla, BYD, Togg modelleri yaygın. Yakıt yok, ses çok az, dakikalar içinde hızlı şarj.

Yakıtı motora atomize ederek püskürten parça. Tıkanma veya arıza durumunda motor titreme, güç kaybı, siyah duman yapar.

Aracın savrulma anında otomatik fren + motor müdahalesi yaparak kontrolü korur. Modern araçlarda standart.

Geri vites takılınca ekrana arka görüntü yansıtan kamera. Park ve manevrada güvenliği artırır.

Resmi olarak sigortaya bildirilmiş kaza/onarım kayıtlarıdır. Tramer ile aynı şeyi ifade eder. "Ağır hasar kaydı" çerçeve/şasi onarımı içerir, "hafif hasar" sadece kaporta seviyesindedir.

Emiş havasındaki toz/böcek tutar. 15-30K km'de değiş. Tozlu yerlerde daha sık. Tıkalı filtre yakıt tüketimini artırır, güç düşürür.

Çarpışma anında patlayan koruyucu yastıklar. Sürücü, yolcu, yan ve perde tipleri vardır. Patlamış airbag yenilenmediyse yasal değildir.

Geleneksel benzin/dizel motora elektrik motoru eklenmiş tahrik sistemi. Yakıt tüketimi azalır, düşük hızda elektrikle hareket eder. Toyota Prius, Honda CR-V Hibrit, Lexus modelleri yaygın.

Tekerleğin metal kısmı. Çelik jantlar dayanıklı + ucuz; alaşım jantlar hafif + estetik. Eğri jant balans bozar, lastik düzgün aşınmaz.

Egzoz gazlarındaki zararlı maddeleri (CO, NOx, HC) zararsız bileşiklere çeviren parça. Egzoz hattının önemli ve değerli (paladyum/platin içerir) parçası.

Egzoz gazlarındaki oksijen oranını ölçer, ECU'ya gerçek zamanlı feedback verir. Yakıt-hava karışımının ayarlanması için kritik.

Yaz lastiği 7°C üstünde optimal, kışın çekiş düşer. Kış lastiği 7°C altında zorunlu (1 Aralık-1 Nisan ticari araçlarda yasal). 4 mevsim her ikisi arasında uzlaşır.

Benzin motoruna ek olarak LPG (otogaz) sistemi takılması. Yakıt birim maliyeti benzinden %35-50 düşük. Ancak motorda ek aşınma, performans kaybı ve değer düşüşü olur.

Yıllık ödenen taşıt vergisi. Aracın yaşı, motor hacmi ve segmenti'ne göre değişir. Ocak + Temmuz olmak üzere 2 taksitle ödenir.

Ön/arka tamponlardaki ultrasonik sensörler engellere yaklaşırken sesli/görsel uyarı verir. Park manevrasında kolaylık.

Kabine giren havadaki polen, toz ve kokuyu tutar. Yılda bir veya 15K km'de değişmesi tavsiye edilir. Pis filtre klimadan kötü koku yaratır.

Direksiyon ve süspansiyon sisteminde dönen-pivot bağlantı parçaları. Aşınmış rot/rotil direksiyon titremesi, lastik düzensiz aşınması yapar.

Elektrik veya manuel açılır tavan. Sunroof su sızdırırsa kabloyu, lastik fitilini ve tahliye kanalını kontrol et — onarımı pahalı (5-15K TL).

Motorun gücünü tekerleklere ileten dişli sistemi. Manuel, otomatik, CVT, DSG ve robotik olmak üzere tipleri vardır. Şanzıman arızası 25-60K TL onarım maliyeti üretebilir.

Klasik tork konvertörlü otomatik şanzımana eklenen manuel vites kontrolü modu. Sürücü vitesi "+/-" ile değiştirebilir.

Tramer, aracın geçmişteki kaza/hasar kayıtlarını tutan sigorta veritabanıdır. "Tramer'i temiz" demek araç sigortaya bildirilmiş hasar olmadığı anlamına gelir — ama TÜM hasarlar burada görünmez (kasko dışı + bildirilmemiş olaylar eksik).

Krank milinden eksantrik milini senkron çeviren parça. Kopuk triger kayışı = supap-piston çarpışması = motor patlama. Kayışlı tipler 60-100K km'de değişmeli; zincirli tipler genelde motor ömrü boyu dayanır.

Egzoz gazlarıyla çalışan, motora daha fazla hava basan birim. Aynı motor hacminden daha çok güç üretir. Sıcak çalışır, yağ kalitesine duyarlıdır.

Otomatik şanzıman ve manuel vites kutuları için özel yağ. "Ömür boyu" denilse de 80-120K km'de değiştirilmesi tavsiye edilir.

Yakıttaki kir ve suyu tutan filtre. 20-40K km'de değişmeli. Tıkanırsa enjektör/pompa hasar görür.

Motorda ABS, ani fren anında tekerleklerin kilitlenmesini önler. 2017 sonrası 125cc+ motorlarda zorunlu (sigorta da gerekli görür).

Motosikletin yan yatması veya kaza yapması. Türkiye motor pazarında düşme sık görülür, dürüst beyan eden satıcılar pozitif sinyaldir.

Krank milinden eksantrik miline güç ileten zincir. Yağ banyosunda çalışır, normalde motor ömrü boyunca dayanır. Ancak gerdirici (chain tensioner) aşınabilir ve 1800-2200 RPM aralığında tıkırtı sesi yapar.

Eski motorlarda karbüratör, modern motorlarda elektronik yakıt enjeksiyonu (EFI/FI) kullanılır. Karbüratörlü motorlar daha basit ama soğuk start ve yakıt ayarı zor.

Motor bloğunun alt kısmı — motor yağını taşıyan ve sızdırmazlığı sağlayan parça. Motosikletlerde özellikle sağ yüzeyi düşmede ilk vurulan bölgedir.

Motorcu/araba jargonunda "kasa" jenerasyon anlamına gelir, gövde tipi değil. "Eski kasa son model" demek o jenerasyonun son üretim yılı demektir, sahiplik geçmişi gizleme DEĞİLDİR.

Türkiye'de motor ehliyet sınıfları motorun gücüne göre değişir. A1: ≤125cc + ≤11kW (~15 hp), 16+ yaş. A2: ≤35kW (~47 hp), 18+ yaş. A: sınırsız, 24+ yaş VEYA A2'den 2 yıl sonra.

Motorun ön tekerleğini bağlayan, darbe emen iç içe iki tüplü süspansiyon. Düşmede en sık zorlanır, keçeleri sızdırabilir.

Motosikletlerde, debriyaja basmadan vites yükseltme (ve modern modellerde düşürme) yapılmasını sağlayan elektronik sistem. Sport ve premium modellerde standart, daha eski modellere aftermarket olarak takılabilir.

Motorun arka tekerleğini şasiye bağlayan kol. Düşmede deformasyona uğrayabilir, simetrisi mutlaka kontrol edilmeli. Eğri salıncak yol tutuşu bozar ve şasi yorulmasını hızlandırır.

Sert vites düşürmelerde arka tekerin kilitlenip zıplamasını önleyen kavrama mekanizması. Sport motorlarda standart, naked'larda ileri seviye.

Motor yazılımında değişen güç, gaz tepkisi ve traction control hassasiyeti seti (Rain/Sport/Touring/Road gibi). Aynı motorun farklı koşullarda davranışı değişir.

Arka tekerleğin patinaj yapmasını önleyen sistem. Yağmurlu yolda, agresif gaz açmada güvenliği artırır. Sport ve adventure motorlarda standart.

Motorun yandan yere düşmesi sonucu oluşan kaza. Genellikle düşük hızda olur (park edilirken, durağanken). Türkçe motor jargonunda "yan sektörden çektim" şeklinde geçer.

Site veya apartman ortak giderlerine düşen aylık ödeme. Sitelerde havuz, güvenlik, peyzaj dahildir; basit apartmanda sadece temizlik + asansör.

Brüt m² duvarlar ve ortak alanlar (merdiven boşluğu, kolon) dahil; net m² sadece yaşam alanı. Net = brüt × 0.80-0.85 civarı.

Türkiye deprem yönetmeliği 4 büyük dönüm noktasına sahip: 1975, 1998, 2007, 2018. 2007 öncesi binalar ciddi yapısal risk taşır; 2018 sonrası en güvenli.

Belediyenin binayı oturmaya uygun olarak onayladığı resmi belge. İskansız binada elektrik/su aboneliği veya banka kredisi alınamaz.

Henüz tamamlanmamış bina için verilen "daire üzerinden mülkiyet" hakkı. Kat mülkiyetinden zayıftır; iskan ruhsatı alındıktan sonra kat mülkiyetine çevrilir.

Tamamlanmış bina için resmi tapu — daire üzerinde tam mülkiyet hakkı. Konut alımında tercih edilen tapu cinsi.

Sitenin ortak alanlarını yöneten organizasyon. Aidat tahsil eder, bakım yapar, kuralları uygular. Köklü yönetim = düzenli site.

Tapuda yazılı kısıtlamalar — ipotek (banka kredisi), haciz (icra), şerh (kira hakkı vb.) gibi. Alımdan ÖNCE Tapu Müdürlüğü'nden takyidat sorgusu MUTLAKA yapılmalı.

Bir taşınmazın resmi mülkiyet belgesi. Tapuda "kat irtifakı" veya "kat mülkiyeti" şerhi yazılı olur. Tapu Müdürlüğü'nden devir işlemleri yapılır.

Ani fren anında tekerleklerin kilitlenmesini önler — kontrolü kaybetmemek için kritik. 2007 sonrası araçlarda zorunlu. Motorlarda 2017 sonrası 125cc+ için zorunlu.

Üretici dışındaki firmalardan, satış sonrası takılan parçalar. Egzoz, hava filtresi, fairing, koruma demiri, ışıklar yaygın aftermarket parçalardır.

Lastiğin yan yüzünde 4 haneli DOT kodu yer alır — ilk 2 hane hafta, son 2 hane yıl (örn. 2424 → 2024'ün 24. haftası).

Engine Control Unit — motorun yakıt, ateşleme, vites ve emisyon ayarlarını yöneten elektronik beyin. Üretici fabrika ayarlarıyla gönderir.

Motor beyninin fabrika yazılımının değiştirilmesi. Güç artışı (chip tuning), torque artışı veya egzoz/hava filtresi modifikasyonuna uyum için yapılır. Yasal değildir.

Aracın/motorun maddi hasarını sigortalayan poliçedir. Kaza, hırsızlık, doğal afet gibi olayları kapsar. Trafik sigortası mecburi; kasko ise gönüllüdür ama yüksek değerli araçlar için tavsiye edilir.

Aracın/motorun şasi (çerçeve) geometrisinin lazer cihazıyla ölçülmesi. Ağır kaza, çarpma veya düşme sonrası şasi eğriliği/burkulması olup olmadığını mm hassasiyetinde tespit eder.

Yüksek km'de (50K+ motosiklet, 200K+ araç) motorun komple sökülüp piston-segman-supap gibi parçaların değiştirilmesi. "Üst revizyon" silindir kapağına kadar, "alt revizyon" krank-piston-biyel.

Araç satışında yasal devir noter aracılığıyla yapılır. Belge: ruhsat, plaka, kimlik, eski plaka teslimi.

Araç ve motor elektronik beyninin (ECU) hata kodlarını okumak için kullanılan standart soket. OBD cihazıyla motor hatası, ABS, airbag gibi sistemlerin durumu kontrol edilir.

Türkiye plakası = yerli üretim/distribütör ithalat. Yabancı plaka veya "ithal motor" = paralel ithalat — kasko teklifleri farklı olabilir, yedek parça temin daha zor.

Aracın/motorun ana çerçevesinin (şasi) kaza veya düşme sonucu deforme olması. Görsel olarak fark edilmez, sürüşte yol tutuş kötüleşir ve lastik düzgün aşınmaz.

e-Devlet "Araçlarım" sayfasından plaka ile trafik cezaları, MTV borcu, rehin/haciz durumu sorgulanır. Galeriden alımdan ÖNCE mutlaka yapılmalı.

Yasal olarak zorunlu sigorta. Sadece üçüncü şahıslara verilen zararları karşılar; aracın kendisi kapsam dışındadır.

Üreticinin onayladığı servis = yetkili servis (garanti kapsamı, orijinal parça, daha pahalı). Özel servis daha ucuz ama orijinal olmayan parça riski vardır.